တညင္းသီးကုိ English လုိ Djenkol Bean လုိေခၚၿပီး၊ သူ႔ရဲ့ Scientific name ကေတာ့ Pithecolobium -lobatum လုိ႔ဆုိပါတယ္။
တညင္းသီးမွာ လူကုိအက်ဳိးျပဳတဲ့ ဗီတာမင္ဓာတ္ပါဝင္မႈ မ႐ွိပါဘူး။ သူ႔မွာ ပါဝင္တာကေတာ့ လူကုိ ဒုကၡေပး ႏုိင္တဲ့ အဆိပ္ဓာတ္ပါ။ တညင္းသီးမွာ Djenkolic acid ဆုိတဲ့အဆိပ္ေတြ ၀.၃% ကေန ၁.၃% အထိပါဝင္ပါတယ္။ တညင္းသီးဟာ အဆိပ္သင့္တတ္တဲ့အစားအစာ တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ တညင္း သီးအဆိပ္သင့္ တာကုိ Djenkilism လုိ႔ေခၚပါတယ္။ အဆုိး႐ြားဆုံးကေတာ့ ေက်ာက္ကပ္ ႏွစ္ခုစလုံး တစ္ၿပဳိင္နက္ပ်က္စီးၿပီး အသက္ဆုံး႐ႈံးတဲ့အထိျဖစ္ႏုိင္တာပါပဲ။
တညင္းသီးေပါတဲ့ ရခုိင္ျပည္နယ္၊ ကရင္ျပည္နယ္၊ ပဲခူးတုိင္း၊ ေရႊက်င္နဲ႔ သံေတာင္ႀကီးေဒသေတြမွာ တညင္းသီးအဆိပ္သင့္မႈ အမ်ားဆုံးေတြ႕ရပါတယ္။ ရာသီမွာ အဆုိးဆုံးျဖစ္ၿပီး ႏွစ္စဥ္ အဆိပ္သင့္မႈ
ေၾကာင့္ အသက္ဆုံး႐ႈံးမႈေတြ ႐ွိပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ အဆိပ္သင့္တဲ့အခါ ေဆး႐ုံ တက္ေရာက္ၿပီး
စနစ္တက်ကုသမႈ မခံယူရင္ေသဆုံးဖုိ႔ လမ္းပုိမ်ားတယ္လုိ႔ဆုိပါတယ္။
အဆိပ္သင့္ျခင္း
တညင္းသီးအဆိပ္ရဲ့ ဖြဲ႕စည္းပုံေမာ္လီက်ဳးကေတာ့ အပ္ေခ်ာင္းပုံေလးေတြကုိ ပုတီးသီသလုိသီထားတဲ့
ပုံျဖစ္ပါတယ္။ ေတာ္ေတာ္႐ွည္ၿပီးတစ္ခုနဲ႔တစ္ခုအလြယ္တကူခ်ိတ္တြယ္ႏုိင္ပါတယ္။ က်ေနာ္တုိ႔ခႏၶာကုိယ္ မွာ အဆိပ္ေတြဝင္လာရင္ အသည္းကပ်က္ျပယ္ေအာင္လုပ္ေပးပါတယ္။ ေက်ာက္ကပ္ကေတာ့ ခႏၶာ ကုိယ္က အညစ္အေၾကးေတြကုိ စြန္႔ထုတ္ေပးပါတယ္။ တညင္းသီးစားလုိက္ရင္ ပါဝင္တဲ့ အဆိပ္ေတြ ဟာ ေသြးထဲကုိ အရင္ေရာက္သြားပါတယ္။
ၿပီးတဲ့ အခါ အသည္းကုိေရာက္ပါတယ္။ အသည္းဟာ ခႏၶာကုိထဲကုိ ေရာက္လာတဲ့ အဆိပ္ေတြကုိ ပ်က္ျပယ္ေအာင္လုပ္ေပးႏုိင္ေပမယ့္တညင္းသီးမွာပါတဲ့ အဆိပ္ကုိေတာ့ ပ်က္ျပယ္ေအာင္မလုပ္ႏုိင္ ဘူးလုိ႔ ဆုိပါတယ္။ အဲဒီအခါ ေက်ာက္ကပ္ ကေနစြန္႔ထုတ္ဖို႔ၾကဳိးစားရပါတယ္။
ဒါေပမယ့္ တညင္းသီးအဆိပ္ေမာ္လီက်ဳးရဲ့ တည္ေဆာက္ပုံေၾကာင့္ ဆီးျပြန္ငယ္ေလးေတြ ပိတ္ဆုိ႔
တတ္ပါတယ္။ ေနာက္ၿပီးအပ္ေခ်ာင္းပုံ အဆိပ္ေမာ္လီက်ဳးေတြကထုိးလုိ႔ ေသြးေၾကာေလးေတြ
ေပါက္တတ္္ပါတယ္။ အဲဒီအခါ ဆီးသြားရင္ ေသြးပါတာ၊ ဆီးသြားနည္းတာေတြ ျဖစ္လာပါမယ္။ ပုိၿပီးဆုိးလာတဲ့ အခါဆီးလမ္းေၾကာင္းပိတ္ၿပီး ဆီးလုံးဝသြားလုိ႔ မရျဖစ္လာပါမယ္။
ေက်ာက္ကပ္ႏွစ္ခုစလုံးက ဆီးမထြက္ႏုိင္လုိ႔ တင္းလာၿပီး မခံမရပ္ႏုိင္ေအာင္ နာ က်င္လာပါမယ္။ ေသြးထဲမွာ
Urea နဲ႔ အဆိပ္အေတာက္ေတြမ်ားလာၿပီး ေဆး႐ုံကုိအခ်ိန္မီ တက္ေရာက္ကုသမႈ မခံယူရင္ အသက္ေသ ဆုံးႏုိင္ပါတယ္။ ဒါကုိ ႐ုတ္တရက္ ေက်ာက္ကပ္ပ်က္စီးျခင္း (Acute renal failure) လုိ႔ေခၚပါတယ္။ ေက်ာက္ ကပ္သန္႔စင္စက္ (Renal dialysis) နဲ႔ အခ်ိန္မီကုသ ႏုိင္မွသာ အျမန္ဆုံးသက္သာမွာ ျဖစ္ပါတယ္။
တညင္းသီးစားမယ္ဆုိရင္
တညင္းသီးမွာပါတဲ့ အဆိပ္ဓာတ္ဟာ ေရမွာအနည္းငယ္သာ ေပ်ာ္ဝင္တဲ့အဆိပ္မ်ဳိးျဖစ္ပါတယ္။
ေပ်ာ္ဝင္ႏႈန္းက ၀.၅% သာျဖစ္ပါတယ္။ တညင္းသီးကုိ ျပဳတ္လုိက္ရင္ အဆိပ္ဓာတ္နည္းနည္းသာ
ေပ်ာ္ဝင္ၿပီးျပည့္ဝသြားတဲ့ အတြက္ အဆိပ္ေတြထပ္ၿပီးမေပ်ာ္ႏုိင္ပါဘူး။
ဒါေၾကာင့္ ေရနဲ႔ျပဳတ္တဲ့အခါ တစ္ႀကိမ္တည္းနဲ႔ မလုံေလာက္ပါဘူး။ အနည္းဆုံး သုံးႀကိမ္ မွ ငါးႀကိမ္ထိ ေရ မ်ားမ်ားနဲ႔ျပဳတ္ရမွာျဖစ္ပါတယ္။ ျပဳတ္ၿပီတဲ့ ေရေတြကုိလည္း သြန္ပစ္ ၿပီး ေရအသစ္နဲ႔ ထပ္ျပဳတ္ရမွာပါ။ ဒါဆုိ
ရင္ေတာ့ အႏၱရယ္ေတာ္ေတာ္ေလ်ာ့သြားမွာပါ။ တညင္းသီး အဆိပ္ဟာ 300ֹC ေက်ာ္မွသာ ဓာတ္ျပယ္ပ်က္ စီးပါတယ္။ ေရဆူမွတ္ဟာ 100ֹC သာ႐ွိတာေၾကာင့္ဘယ္လုိမွ ဓာတ္မျပယ္ႏုိင္ပါဘူး။ တကယ္လုိ႔မ်ား မီးဖုတ္ၿပီးစားရင္ အဆိပ္ေတြဟာ ဓာတ္လည္းမျပယ္၊ အျပင္လည္းမေရာက္ေတာ့100% ခႏၶာကုိယ္ ထဲေရာက္ၿပီး ဒုကၡေပးမွာျဖစ္ပါတယ္။
တညင္းသီးကုိ ဆားရည္မွာ ၾကာၾကာစိမ္ၿပီးစာရင္ေတာ့ အဆိပ္ေတြေတာ္ေတာ္ေလး ေလ်ာ႔နည္းသြား တယ္လုိ႔ဆုိပါတယ္။ တညင္းသီး အဆိပ္ဟာ ဆားရည္မွာအလြယ္တကူ ေပ်ာ္ဝင္ပါတယ္။ သိပၸံနည္း
အရ pH မ်ားေလေလ ေပ်ာ္ဝင္မႈ Solubility မ်ားေလေလျဖစ္ပါတယ္။ အနံ႔ျပင္းျပင္း၊ အဆိပ္ျပင္းျပင္း
တညင္းသီးစားၿပီးတဲ့အခါ ပါးစပ္မွာနံေနတာ၊ ဆီးသြားရင္ အနံ႔ဆုိးတာေတြဟာခႏၶာကုိယ္ထဲမွာ အဆိပ္ေတြဝင္ေနၿပီလုိ႔ ဆုိလုိတာပါပဲ။
တညင္းသီးအဆိပ္နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး WHO (1970),South East Journal of Tropical Medicine (1978) စသျဖင့္ထုတ္ျပန္ေရးသားထားတာေတြလည္း႐ွိပါတယ္လုိ႔ဆုိတယ္။ ဒါေၾကာင့္ စားၿပီးရင္ ခႏၶာကုိယ္ကုိ လည္း ဒုကၡေပးသလုိ အိမ္သာထဲမွာလည္း အနံ႔ဆုိးေပတဲ့ ဒီလုိ အသီးကုိ အားလံုး တတ္ႏုိင္သ မွ်ေတာ့ မစားသင့္ဘူးလုိ႔ထင္ပါတယ္။
ေဒါက္တာ ခင္ေမာင္လြင္
မှတ်ချက်များ