ဆူးေလေစတီသည္ မဟာဗႏၶဳလလမ္းႏွင့္ ဆူးေလဘုရားလမ္း ဆံုရာတြင္ ရိွျပီး ရန္ကုန္ျမိဳ႕၊ ေက်ာက္တံတားၿမိဳ႕နယ္တြင္ တည္ရိွပါတယ္။ ဖိနပ္ေတာ္မွ စိန္ဖူးေတာ္ထိ ၁၅၂ေပ ျမင့္မားၿပီး ေဂါတမျမတ္စြာဘုရား၏ ဆံေတာ္တစ္ဆူကို ဌာပနာထားပါတယ္။
က်ိဳကၠစံဘုရားမွတ္တမ္းအရ သာသနာသကၠရာဇ္ ၂၃၉ခုတြင္ သိရိလကၤာမွ ရဟႏၱာရွစ္ပါးသည္ ျမတ္ဗုဒၶ၏ ဆံေတာ္ႏွင့္ ဓာတ္ေတာ္မ်ားကို ေဘာဂေသနမင္း (မြန္ဘုရင္ သထံုမင္း၏ သားေတာ္ျဖစ္ျပီး သံလ်င္ ေက်ာင္းတန္းဘက္တြင္ မင္းအျဖစ္ စိုးစံခဲ့ေသာ မင္း) အား ဓမၼလက္ေဆာင္အျဖစ္ေပးျပီး ေစတီမ်ား တည္ထားႏိုင္ရန္ ကူညီေပးခဲ့ၾကပါတယ္။ ရဟႏၱာသိမ္ေတာ္ၾကီး တည္ေဆာက္စဥ္အတြင္း ရဟႏၱာရွစ္ပါးမွ တစ္ပါး ပ်ံလြန္ေတာ္မူသျဖင့္ ေဘာဂေသနမင္းမွာ ဝမ္းနည္းျပီး စိတ္အားေလ်ာ့ခဲ့ပါတယ္။ ထို႔ေၾကာင့္ အသုတ္အမတ္ၾကီးအား ဆံေတာ္တစ္ဆူေပး၍ ေစတီတည္ရန္ တာဝန္ေပးခဲ့ပါတယ္။ ေစတီတည္ျခင္း ျပီးစီးေသာအခါ မြန္ေဝါဟာရျဖစ္ေသာ က်ိဳက္ ဆိုေသာ စာလံုးႏွင့္ အမတ္ၾကီး၏အမည္ အသုတ္ ကို ယူကာ က်ိဳက္အသုတ္ဟု ဘြဲ႔အမည္ေပးခဲ့ပါတယ္။
မြန္ဘုရင္ ရာဇဓိရာဇ္ အေရးေတာ္ပံုက်မ္းတြင္ - ဟံသာဝတီဘုရင္ ဆင္ျဖဴရွင္မင္း အမည္ခံ ဗညားဦးသည္ ဒဂံုဆံေတာ္ရွင္ (ေရႊတိဂံုေစတီ) ကို ဖူးေမွ်ာ္ရန္လာရာလမ္းတြင္ "အသုတ္ဘုရားရွင္ ျပာဋိတ္ျပေတာ္မူ၏" ဟု လည္ေကာင္း၊ ဗညားႏြဲ႕သည္ ဖမည္းေတာ္ဘုရင္ဗညားဦးကို ပုန္ကန္ျပီး ဒဂံု (ရန္ကုန္) သို႔ ထြက္ေျပးစဥ္ "က်ိဳက္အသုတ္ဘုရားႏွင့္ ပါရမီဘုရား အၾကားတြင္ တိုင္ပင္ပြဲရံုး တည္ေဆာက္၏" ဟုလည္းေကာင္း ေဖာ္ျပထားပါတယ္။ ဟံသာဝတီဘုရင္မၾကီး ရွင္ေစာပု၏ မွတ္တမ္းမ်ားတြင္ ဘုရင္မၾကီးသည္ ဒဂံုေစတီေတာ္ (ေရႊတိဂံုေစတီေတာ္) ကို ေရႊသကၤန္းခ်ျပီးေနာက္ က်ိဳက္အသုတ္ေစတီကို ထပ္မံ ျပဳျပင္မြမ္းမံ ခ်ဲ႕ထြင္းေတာ္မူခဲ့သည္ဟု ဆိုထားပါတယ္။ ထိုသမိုင္း အေထာက္အထားမ်ားလာ က်ိဳက္အသုတ္ေစတီေတာ္၏ တည္ေနရာမွာ ယခု ဆူးေလေစတီေတာ္ တည္ေနရာျဖစ္ေနသျဖင့္ က်ိဳက္အသုတ္ေစတီႏွင့္ ဆူးေလေစတီမွာ တစ္ဆူတည္းပင္ျဖစ္ေၾကာင္း ေတြ႕ရိွရပါတယ္။
ဆူးေလေဝါဟာရ ေပၚေပါက္ပံုကို အမ်ိဳးမ်ိဳးေဖာ္ျပၾကပါတယ္။ အဂၤလိပ္လက္ေအာက္ေရာက္စဥ္က အဂၤလိပ္စစ္ဗိုလ္ဆေလသည္ အလံျပကုန္းသို႔ မေရႊ႕ေျပာင္းမီ ေနသြားေသာေၾကာင့္ ဆေလကုန္း ထို႔မွ ဆူးေလကုန္းဟု တြင္သည္ဟူ၍လည္းေကာင္း၊ ဆံက်စ္ေတာ္ကို ဌာပနာၿပီး တည္၍ စူဠ ထို႔မွ ဆူးေလ ဟူ၍လည္းေကာင္း၊ ေရွးအခါက ဆူးေလနတ္ကို ဘဒၵကမ႓ာတြင္ ပြင့္ေတာ္မူၿပီးေသာ ဘုရားေလးဆူလံုးကို မွီ၍ ေလးဆူနတ္ဟု ေခၚတြင္ၿပီး ထိုနတ္မင္းေနေသာကုန္းကို ေလးဆူကုန္း ဟုေခၚခဲ့ၾကၿပီးမွ ဆူးေလကုန္းဟု အဆင့္ဆင့္ေျပာင္းလဲလာသည္ဟူ၍လည္းေကာင္း အမ်ိဳးမ်ိဳး ကြဲလြဲ၍ေနပါတယ္။
ေရႊတိဂံုေစတီေတာ္ ဘုရားသမိုင္းေၾကာင္းလာ ဆူးေလမွာ - ဘီစီ ၅၈၈ခု ေဂါတမျမတ္စြာဘုရား သက္ေတာ္ထင္ရွားရိွစဥ္ကာလတြင္ တဖုႆႏွင့္ ဘလႅိက ကုန္သည္ညီေနာင္ႏွစ္ပါးသည္ ေဂါတမ ျမတ္စြာဘုရားထံမွ ဆံေတာ္ရွစ္ဆူ ရရိွခဲ့ပါတယ္။ ဆံေတာ္တို႔အား ကုန္းလမ္း၊ ေရလမ္းတို႔ျဖင့္ ပင့္ေဆာင္လာၾကျပီး ဥကၠလာပမင္းထံ ဆက္သကာ ေစတီတည္ရန္ ေနရာရွာေဖြၾကပါတယ္။ ထိုသို႔ရွာေဖြရာတြင္ ယခုအေခၚ ဆူးေလကုန္းေတာ္ေပၚတြင္ မင္း၊လူ အမ်ား စုေဝးကာ တေထာက္နားၾကပါတယ္။ လူအမ်ား စုေဝးသည္ကို အစြဲျပဳျပီး စုေဝး ဟုေခၚဆိုရာမွ ေနာင္တြင္ ဆူးေလဟု ေျပာင္းလဲလာသည္ဟု ဆိုထားပါတယ္။ သို႔ေသာ္ ဓမၼေစတီမင္းလက္ထက္ ခရစ္ႏွစ္ ၁၄၈၅ခုက ေရးထိုးခဲ့သည့္ ေရႊတိဂံုသမိုင္း ေက်ာက္စာတြင္မူ "စုေဝး"အေၾကာင္း မပါဝင္သျဖင့္ ေရွ႕ကဆိုခဲ့ေသာ သမိုင္းေၾကာင္းမွာ ဒြိဟျဖစ္စရာ ျဖစ္ခဲ့ရပါတယ္။
အဂၤလိပ္ေခတ္က ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ တည္ေဆာက္ေရးတြင္ လမ္းေဖာက္ရန္အလို႔ငွာ ဆူးေလေစတီကို ၿဖိဳရန္ၾကံခဲ့ၾကသျဖင့္ ဝိတိုရိယဘုရင္မထံ စာတင္အသနားခံခဲ့ၾကပါတယ္။ ေျခာက္လၾကာခဲ့ၿပီး ဝိတိုရိယဘုရင္မမွ ကန္႔ကြက္သျဖင့္ ဆူးေလေစတီကို မၿဖိဳဖ်က္ေတာ့ပဲ ေစတီကိုပတ္ကာ လမ္းေဖာက္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဆူးေလေစတီကို ကပ္ေက်ာ္ေစတီ ဟူ၍လည္း ေခၚၾကပါေသးတယ္။ ေစတီဖြင့္ခ်ိန္မွာ နံနက္ ၄:၀၀နာရီမွ ည၁၀:၀၀နာရီထိ ျဖစ္ၿပီး ႏိုင္ငံျခားသားမ်ား လာေရာက္ေလ့လာလွ်င္ အေမရိကန္ ၃ေဒၚလာ ေကာက္ခံပါတယ္။
Ref: ဆူးေလေစတီသမိုင္း၊ ဘံုပ်ံဆရာေတာ္ေရးသားေသာ ဗိုလ္တေထာင္ေစတီသမိုင္း၊ ေရႊတိဂံုေစတီသမိုင္း၊ wiki
Stacy Chan (႐ိုးရာေလး)
မှတ်ချက်များ