အေရွ႕အလယ္ပိုင္းေဒသဟာ တတိယ ကမၻာစစ္ႀကီးေတာင္ စတင္ျဖစ္လာနို္င္စရာရွိတဲ့ ေဒသလို႔ ႏိုင္ငံေရး အကဲခတ္ေတြက တြက္ခ်က္ခန္႔မွန္းခဲ့တဲ့ ေဒသတခု ျဖစ္တယ္ဆိုတာကို နို္င္ငံတကာျပည္သူေတြ သိရွိထား ခဲ့ၾကၿပီး ျဖစ္ပါတယ္။
ယီမင္ဟာ အရင္က ဒီမိုကရက္တစ္သမၼတယီမင္ႏိုင္ငံ နဲ႔ အာရပ္သမၼတ ယီမင္ႏိုင္ငံရယ္လို႔ ကြဲျပားခဲ့တဲ့ ႏိုင္ငံ တခုျဖစ္ၿပီး ေျမာက္ဘက္မွာ ေဆာ္ဒီအာေရဗ် ႏိုင္ငံနဲ႔ အေရွ႕ဘက္မွာေတာ့ အိုမန္ ႏိုင္ငံတို႔ တည္ရွိေန ပါတယ္။
ပထ၀ီ အေနအထားအရ အေရွ႕အလယ္ပိုင္းေဒသရဲ႕ မဟာဗ်ဴဟာက်တဲ့ ေနရာမွာ တည္ရွိေနတဲ့ အတြက္ ေရာမေတြရဲ႕သိမ္းပိုက္တာကို ခံခဲ့ရဖူးသလို ေအာ္တိုမန္အင္ပါယာ ေအာက္ကိုလည္း က်ေရာက္ခဲ့ရဖူး တဲ့ ႏိုင္ငံတခု ျဖစ္ပါတယ္။
 |
| ဓာတ္ပုံ (ရိုက္တာ) |
ေထာင္ ခဲ့ၾကတာ ျဖစ္ပါတယ္။
၁၉၉၄ ခုႏွစ္မွာေတာ့ အာဏာခြဲေ၀ေရး ျပႆ နာေတြအေပၚ အေျခခံျပီး ဆိုး၀ါးျပင္းထန္တဲ့သ ေဘာထားကြဲ မႈေတြ ျဖစ္ေပၚလာခဲ့တာနဲ႔ တၿပိဳင္နက္ ျပည္တြင္းစစ္ စတင္ျဖစ္ပြားခဲ့ရပါတယ္။
အဘက္ဘက္ကအသာစီးရထားခဲ့တဲ့ ေျမာက္ပိုင္းတပ္ေတြက ေတာင္ပိုင္းတပ္ေတြကို ေအာင္ပြဲခံခဲ့ ၿပီးေနာက္ပိုင္းမွာ ေအာင္ပြဲရ ေျမာက္ပိုင္းက အေထြေထြ လြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာခြင့္ေပးၿပီး နို္င္ငံေရးအရ ဒီမိုကေရစီကို အကာအကြယ္ေပးပါမယ္လို႔ ကမ္းလွမ္း ကတိျပဳ အမ်ိဳးသားရင္ၾကားေစ့ေရး ေဆာင္ရြက္လာခဲ့ပါတယ္။ ဒါက သမိုင္းအက်ဥ္းျဖစ္ပါတယ္။
၁၉၉၇ ဧၿပီလမွာေတာ့ သမၼတရဲ႕ အမ်ားျပည္သူ႔ကြန္ဂရက္ပါတီက လႊတ္္ေတာ္ေရြးေကာက္ပြဲေတြမွာ အႀကီး အက်ယ္ အႏိုင္ရခဲ့ၿပီး အဲဒါဟာ ျပည္တြင္းစစ္စကတည္းက ပထမဆံုးအႀကိမ္ က်င္းပခဲ့တဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲျဖစ္ပါ တယ္။
၁၉၉၄ ခုႏွစ္မွာေတာ့ အာဏာခြဲေ၀ေရး ျပႆ နာေတြအေပၚ အေျခခံျပီး ဆိုး၀ါးျပင္းထန္တဲ့သ ေဘာထားကြဲ မႈေတြ ျဖစ္ေပၚလာခဲ့တာနဲ႔ တၿပိဳင္နက္ ျပည္တြင္းစစ္ စတင္ျဖစ္ပြားခဲ့ရပါတယ္။
အဘက္ဘက္ကအသာစီးရထားခဲ့တဲ့ ေျမာက္ပိုင္းတပ္ေတြက ေတာင္ပိုင္းတပ္ေတြကို ေအာင္ပြဲခံခဲ့ ၿပီးေနာက္ပိုင္းမွာ ေအာင္ပြဲရ ေျမာက္ပိုင္းက အေထြေထြ လြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာခြင့္ေပးၿပီး နို္င္ငံေရးအရ ဒီမိုကေရစီကို အကာအကြယ္ေပးပါမယ္လို႔ ကမ္းလွမ္း ကတိျပဳ အမ်ိဳးသားရင္ၾကားေစ့ေရး ေဆာင္ရြက္လာခဲ့ပါတယ္။ ဒါက သမိုင္းအက်ဥ္းျဖစ္ပါတယ္။
၁၉၉၇ ဧၿပီလမွာေတာ့ သမၼတရဲ႕ အမ်ားျပည္သူ႔ကြန္ဂရက္ပါတီက လႊတ္္ေတာ္ေရြးေကာက္ပြဲေတြမွာ အႀကီး အက်ယ္ အႏိုင္ရခဲ့ၿပီး အဲဒါဟာ ျပည္တြင္းစစ္စကတည္းက ပထမဆံုးအႀကိမ္ က်င္းပခဲ့တဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲျဖစ္ပါ တယ္။
 |
| ဓာတ္ပုံ (ရိုက္တာ) |
အုပ္စုေခါင္းေဆာင္ ေဇအင္း အယ္လ္ အဘီဒင္း အယ္လ္ မီးဒါ က ကမၻာလွည့္ခရီးသည္ေတြနဲ႔ အစိုးရ အရာရွိေတြကို ဆက္လက္တိုက္ခိုက္သြားမယ္လို႔ ၿခိမ္းေျခာက္ခဲ့ပါတယ္။ စစ္ေသြးႂကြေတြရဲ႕ ဦးတည္ခ်က္က အစိုးရကို ျဖဳတ္ခ်ဖို႔နဲ႔ ယီမင္ကို အစၥလမ္ ႏိုင္ငံတခုအျဖစ္ ေျပာင္းလဲနိုင္ဖို႔ ျဖစ္ပါတယ္။
၂၀၀၆ ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာလမွာ က်င္းပတဲ့ သမၼတ ေရြးခ်ယ္တင္ေျမႇာက္ပြဲမွာ သမၼတဆာေလ ျပန္လည္ေရြးခ်ယ္ တင္ေျမႇာက္ခံခဲ့ရၿပီး ၂၀၀၇ ခုႏွစ္ မတ္လမွာ သမၼတ ဆာေလက မူဟာမက္မူဂ်ာ၀ါကို ၀န္ႀကီးခ်ဳပ္အျဖစ္ ခန္႔အပ္ၿပီး အစိုးရဖြဲ႔ေစခဲ့ပါတယ္။
၂၀၀၈ ခုႏွစ္ ေဖေဖာ္၀ါရီ လမွာေတာ့ ဟူသီလႈပ္ရွားမႈလို႔ေခၚတဲ့ ေျမာက္ပိုင္းယီမင္ အုပ္စုနဲ႔ အစိုးရတို႔ အပစ္ရပ္ စာခ်ဳပ္ တခုကို လက္မွတ္ေရးထိုးခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ေနာက္တလေလာက္မွာပဲ အပစ္ရပ္စာခ်ဳပ္ ပ်က္သြား ခဲ့ၿပီး ၂ဖက္အုပ္စုေတြအၾကား တိုက္ပြဲေတြ ျပန္ျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။
 |
| ဓာတ္ပုံ (ရိုက္တာ) |
၂၀၀၉ ခုႏွစ္ ၾသဂုတ္လမွာ အစိုးရ စစ္တပ္က သူပုန္ေတြကို ထိုးစစ္ဆင္ တိုက္ခိုက္ခဲ့ၿပီး ေျခာက္ျခားစရာ လက္တုံ႔ျပန္မႈေတြနဲ႔ ရင္ဆိုင္ခဲ့ရပါတယ္။ ၂၀၀၄ ခုႏွစ္ကစၿပီး တိုက္ပြဲေတြေၾကာင့္ လူေပါင္း ၅၀၀၀၀ ေလာက္ ေနရာေရႊ႕ေျပာင္းခံခဲ့ရၿပီး ၁၅၀၀၀၀ ေလာက္ အိုးမဲ့အိမ္မဲ့ ျဖစ္ခဲ့ရပါတယ္။
အစိုးရကေတာ့ ဟူသီေတြကို အီရန္ႏိုင္ငံဆီက အကူအညီရယူတယ္လို႔ စြပ္စြဲခဲ့ၿပီး သူပုန္ေတြဘက္က ယီမင္အစိုးရကို ေဆာ္ဒီအာေရဗ် ႏိုင္ငံ ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံေပးထားတယ္လို႔ အခိုင္အမာ ျပန္လည္ စြပ္စြဲခဲ့ပါတယ္။ သူပုန္အုပ္စုဟာ ရွီရာ အစၥလာမ္ အုပ္စုခြဲတခုျဖစ္ပါတယ္။
၂၀၀၈ စက္တင္ဘာလ ၿမိဳ႕ေတာ္ ဆင္နာမွာရွိတဲ့ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု သံရံုးကို ကားဗံုးခြဲ၊ ေရာ့ကက္ နဲ႔ တိုက္ခိုက္တာခံခဲ့ရၿပီး အရပ္သား ၄ ေယာက္အပါအ၀င္ လူ ၁၆ ေယာက္ ေသဆံုးခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီတိုက္ခိုက္မႈနဲ႔ ဆက္စပ္ၿပီး သံသယ ျဖစ္ခံရသူ အယ္လ္ကိုင္ဒါ စစ္ေသြးႂကြ ၂၅ ေယာက္ အဖမ္းခံခဲရပါတယ္။
အဲဒီ အေျခအေနေတြေအာက္မွာ ယီမင္ဟာ အားနည္းတဲ့ နိုင္ငံတခုအျဖစ္ ဆက္ရွိေနခဲ့ၿပီး အယ္လ္ကိုင္ဒါ စစ္ေသြးႂကြေတြကို ေမြးထုတ္ေပးရာ တခုလည္း ျဖစ္ေနပါတယ္။
 |
| ဓာတ္ပုံ (ရိုက္တာ) |
ဟူသီေတြက ယီမင္ႏိုင္ငံရဲ႕ မတည္ၿငိမ္တဲ့ အေျခအေနကို အခြင့္ေကာင္းယူၿပီး ၂၀၁၄ ခုႏွစ္ ဇူလိုင္လမွာ ၿမိဳ႕ေတာ္ ဆာနာရဲ႕ေျမာက္ဘက္ ၄၅ မိုင္အကြာက ၿမိဳ႕ႀကီးတၿမိဳ႕ျဖစ္တဲ့ အမ္ရန္ ကို ထိန္းခ်ဳပ္နိုင္ခဲ့ပါတယ္။
ၾသဂုတ္လမွာေတာ့ ဟူသီေခါင္းေဆာင္ေတြက ဆင္းရဲသားေတြကို ကူညီေထာက္ပံ့ထားတဲ့ ေထာက္ ပံ့ေငြေၾကးေတြကို ရပ္ဆိုင္းပစ္ဖို႔ ဆံုးျဖတ္တဲ့ သူ႔ရဲ႕ဆံုးျဖတ္ခ်က္ကို ပယ္ဖ်က္ေပးဖို႔ ေတာင္းဆိုခဲ့ပါတယ္။
ဒီလိုေတာင္းဆိုလိုက္တဲ့အတြက္ ဟူသီေတြကို ရွီယာ နဲ႔ ဆြန္နီလူထုေတြရဲ႕ ေထာက္ခံမႈကို ပိုၿပီးရရွိသြားေစ ပါတယ္။ စက္တင္ဘာလအေစာပိုင္းမွာေတာ့ ဟူသီေတြဟာ ၿမိိဳ႕ေတာ္ကို၀င္ေရာက္လာခဲ့ၿပီး စခန္း တည္ေဆာက္ခဲ့ပါတယ္။
စက္တင္ဘာ ၂ ရက္ေန႔မွာ သမၼတ ဟာဒီက ဟူသီေတြကို ၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ ျဖစ္ခြင့္ေပးထားတဲ့ အစိုးရသစ္ တရပ္ဖြဲ႔စည္းဖို႔ သေဘာတူညီခဲ့ပါတယ္။
 |
| ဓာတ္ပုံ (ရိုက္တာ) |
ေနာက္ရက္ပိုင္းေတြမွာေတာ့ ၿမိဳ႕ေတာ္ဆာနာမွာရွိတဲ့ လံုၿခံဳေရးတပ္ဖြဲ႔ေတြနဲ႔ သူပုန္ေတြျပန္ၿပီး တိုက္ပြဲျဖစ္ ခဲ့ၾကၿပီး ဟူသီေတြက ဆာနာကို ထိန္းခ်ဳပ္နိုင္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒါဟာ ဟူသီေတြအတြက္ လွပတဲ့ ေအာင္ပြဲတ ခုျဖစ္ခဲ့သလို ဟာဒီအတြက္လည္း အေရးပါတဲ့ ထိုးႏွက္ ခ်က္တခုျဖစ္ခဲ့ရပါတယ္။
စက္တင္ဘာလ ၂၀ ရက္ေန႔မွာေတာ့ ကုလသမဂၢက ၂ ဖက္ၾကားမွာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးရဖို႔ ၾကား၀င္ေစ့စပ္ေပးခဲ့ ပါတယ္။ ဟူသီေတြက ဆာနာက ဆုတ္ခြာေပးဖို႔သေဘာတူခဲ့ၿပီး ဟာဒီက ေလာင္စာဆီအေပၚ အစိုးရ စိုက္ထုတ္ေထာက္ပံ့ေငြ ျပန္ေပးဖို႔နဲ႔ အရွိန္အ၀ါရွိသူ အမ်ိဳးသားအစိုးရ တရပ္ဖြဲ႔စည္းဖို႔ သေဘာတူညီခဲ့ပါ တယ္။
ေနာက္ပိုင္းမွာ ဟူသီေတြက ဆာနာက ဆုတ္ခြာေပးဖို႔ ျငင္းဆန္ခဲ့ၿပီး ၿမိဳ႕ေတာ္ကို ပိုမိုခ်ဲ႕ထြင္ထိန္းခ်ဳပ္လာရင္း အစိုးရရဲ႕ၾသဇာကိို ေလွ်ာ့ပါးနိမ့္က် လာေစခဲ့ပါတယ္။ ဟူသီသူပုန္ေတြနဲ႔ အစိုးရတပ္ေတြရဲ႕ တိုက္ပြဲေတြဟာ ၂၀၁၅ ခု ဇန္န၀ါရီလ မွာ ပိုၿပီး ျပင္းထန္လာခဲ့ၿပီး ဟူသီေတြက သမၼတ နန္းေတာ္ကို ၀ိုင္းရံပိတ္ဆ္ို႔ထားႏိုင္တဲ့ အထိ ျဖစ္လာပါတယ္။
 |
| ဓာတ္ပုံ (ရိုက္တာ) |
ဒီအေျခအေနေတြကို ကုလသမဂၢက အမ်ိဳးမ်ိဳးၾကား၀င္ညႇိႏႈိင္း ေဆာင္ရြက္ေပးခဲ့ေပမယ့္ မေအာင္ျမင္ ခဲ့ဘဲ ျပည္တြင္းစစ္မီးဟာ ဆက္လက္ေလာင္ၿမိဳက္ေနခဲ့တာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။
မတ္လ ၂၅ ရက္ ေန႔က စတင္ၿပီးေတာ့ ယီမင္အစိုးရရဲ႕ အကူအညီေတာင္းခံမႈအရ ေဆာ္ဒီအာေရဗ် ဦးေဆာင္တဲ့ မဟာမိတ္အဖြဲ႔က ေအဒင္ၿမိဳ႕ကို သိမ္းပိုက္ဖို႔ ထိုးစစ္ဆင္လာတဲ့ ဟူသီသူပုန္ေတြကို ဗံုးႀကဲတုိက္ ခိုက္ခဲ့တဲ့အတြက္ အရပ္သားအေတာ္မ်ားမ်ား ေသဆံုးခဲ့ရၿပီး ကုလသမဂၢ လူ႔အခြင့္အေရးဆိုင္ရာ မဟာ မင္းႀကီးက “ယီမင္ဟာ ၿပိဳပ်က္လု နီးနီးျဖစ္ေနပါၿပီ” လို႔ ေျပာခဲ့ပါတယ္။
သူက “လြန္ခဲ့တဲ့ ၄ ရက္ကစၿပီး အရပ္သားေတြ ရာနဲ႔ခ်ီ ေသဆံုးခဲ့ရၿပီး ယီမင္ရဲ႕ အေျခအေနဟာ အလြန္႔ အလြန္ကို ထိတ္လန္႔ပူပင္စရာ ေကာင္းေနပါၿပီ” လို႔လည္း ေျပာခဲ့ပါတယ္။
 |
| ဓာတ္ပုံ (ရိုက္တာ) |
ကယ္ဆယ္အကူအညီေပးတဲ့အဖြဲ႔ေတြကေတာ့ ေလေၾကာင္း၊ ေရေၾကာင္းက ပိတ္ဆို႔မႈ ေတြ လုပ္ေနတဲ့ အတြက္ ေသဆံုးမႈေတြ မ်ားလာတဲ့အခ်ိန္မွာပဲ အျပင္းအထန္လိုအပ္ေနတဲ့ အကူအညီေတြကို ေပးပို႔ဖို႔ မျဖစ္နိုင္သေလာက္ ျဖစ္ေနတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။
အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာလြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာအဖြဲ႔ႀကီးက ေဆာ္ဒီေခါင္းေဆာင္ မဟာမိတ္အဖြဲ႔ကို အရပ္သားေသ ဆံုး မႈေတြကို မ်က္ႏွာလႊဲခဲပစ္လုပ္ေနတာ ျဖစ္တယ္လို႔ စြပ္စြဲလိုက္သလို ယီမင္ေျမာက္ပိုင္းက ေနရာေရႊ႕ေျပာင္း ခံရသူေတြရဲ႕ စခန္းတခုကို ဗံုးႀကဲ တိုက္ခိုက္ခဲ့တာဟာ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ဥပေဒကို ခ်ိဳးေဖာက္တာ လို႔လည္း ေ၀ဖန္ျပစ္တင္ခဲ့ပါတယ္။
နယ္ျခားမဲ့ ဆရာ၀န္မ်ားအဖြဲ႔က ဂရက္အယ္လ္ဒါက “လူသားခ်င္းစာနာေထာက္မႈ ဆိုင္ရာ ကယ္ဆယ္ေရး ပစၥည္းေတြ၊ ရိကၡာေတြနဲ႔ ၀န္ထမ္းေတြ နိုင္ငံထဲ ေရာက္နိုင္မယ့္ နည္းလမ္းေတြရွာေဖြဖို႔ က်ေနာ္တို႔ အေရးတႀကီး လိုအပ္ေနပါၿပီ” လို႔ ေျပာခဲ့ပါတယ္။
 |
| ဓာတ္ပုံ (ရိုက္တာ) |
တျခားျပည္တြင္းစစ္မီး ေတာက္ေလာင္ေနဆဲ ႏိုင္ငံေတြအေနနဲ႔လည္း ေဟတီ နမူနာကို သင္ခန္းစာ အျဖစ္ ယူၿပီး တိုင္းျပည္နဲ႔ ျပည္သူလူထု အေပၚ တကယ့္ေစတနာထားၿပီး ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ရွိဖို႔ ႀကိဳးစားသင့္ပါတယ္။
DVB
မှတ်ချက်များ